Główne Miasto to nasza wspólna przestrzeń. Gdańsk prezentuje założenia Parku Kulturowego - Referat Prasowy Urzędu Miejskiego w Gdańsku

Jak zachować wyjątkowy charakter historycznego centrum miasta, nie ograniczając jego codziennego życia, działalności gospodarczej, oferty kulturalnej i atrakcyjności turystycznej? To pytanie stało się punktem wyjścia do prac nad projektem Parku Kulturowego Główne Miasto, którego założenia zostały przedstawione podczas otwartego spotkania z mieszkańcami.

Prezentacja zapisów projektu uchwały odbyła się w środę, 28 października w Technikum Łączności.

– Główne Miasto jest sercem i jednym z najważniejszych symboli Gdańska. To wyjątkowa przestrzeń, która łączy wiele funkcji: jest domem, miejscem prowadzenia działalności gospodarczej, kultury, turystyki i spotkań. Naszym zadaniem jest znaleźć równowagę między tymi potrzebami – mówiła podczas spotkania Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska. - Park Kulturowy ma pomóc wprowadzić jasne i jednakowe zasady obowiązujące na całym obejmowanym obszarze. Dotyczą one kwestii najczęściej wskazywanych przez mieszkańców i przedsiębiorców, takich jak handel uliczny, nagabywanie przechodniów, działalność meleksów, ogródków gastronomicznych czy artystów ulicznych. Chcemy skuteczniej chronić zabytkowy charakter tej przestrzeni, jednocześnie dbając o komfort codziennego życia i warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Prace nad projektem poprzedziły szerokie konsultacje społeczne i wiele rozmów. Wiemy, że oczekiwania różnych grup nie zawsze są takie same, dlatego szukaliśmy rozwiązań opartych na kompromisie. 

W spotkaniu wzięli udział także m.in. Piotr Grzelak, pierwszy zastępca prezydent, Gdańska, Piotr Borawski, zastępca prezydenta ds. mobilności i bezpieczeństwa, przedstawiciele Zespołu ds. Parku Kulturowego Główne Miasto, radni miasta Gdańska, radni dzielnicy Śródmieście, mieszkańcy Śródmieścia oraz przedsiębiorcy prowadzący tam swoje biznesy.

Założenia Parku Kulturowego Główne Miasto

Projekt uchwały obejmuje obszar o powierzchni 76,39 ha, obejmujący Główne Miasto wraz z częścią Ołowianki, północną częścią Wyspy Spichrzów i fragmentem Długich Ogrodów. To jeden z najcenniejszych historycznych zespołów urbanistycznych w Polsce, wpisany do rejestru zabytków już w 1947 roku i objęty statusem pomnika historii w 1994 roku. Jednocześnie jest to przestrzeń, w której zameldowanych jest blisko 5 tysięcy mieszkańców, działa kilkaset przedsiębiorstw, funkcjonują instytucje kultury, odbywają się wydarzenia miejskie i koncentruje się ruch turystyczny.

Park Kulturowy ma pomóc zachować to, co stanowi o wyjątkowości Głównego Miasta: jego historyczny charakter, krajobraz kulturowy oraz atrakcyjną i uporządkowaną przestrzeń publiczną. Proponowane rozwiązania obejmują cały obszar parku i wprowadzają jednakowe zasady obowiązujące zarówno na terenach miejskich, jak i prywatnych.

Celem jest stworzenie wspólnych, jasnych i przewidywalnych reguł dla wszystkich użytkowników Głównego Miasta, tak aby pogodzić potrzeby mieszkańców, przedsiębiorców i odwiedzających. Jednocześnie park kulturowy daje czytelną podstawę do działania służbom odpowiedzialnym za nadzór nad przestrzenią publiczną.

Zapisy projektu uchwały były wypracowywane przez Zespół ds. Parku Kulturowego Główne Miasto, który tworzą przedstawiciele władz miasta, Urzędu Miejskiego w Gdańsku, miejskich jednostek organizacyjnych, Straży Miejskiej oraz Rady Miasta Gdańska. W jego skład wchodzą osoby odpowiedzialne za zagadnienia związane m.in. z urbanistyką, architekturą, ochroną dziedzictwa kulturowego, kształtowaniem przestrzeni publicznej, środowiskiem, bezpieczeństwem, kulturą, gospodarką nieruchomościami oraz współpracą z mieszkańcami. Proponowane rozwiązania były na bieżąco konsultowane z Pomorskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.

Punktem wyjścia były konsultacje

Projekt uchwały o Parku Kulturowym jest efektem szerokich konsultacji społecznych, w których mieszkańcy, przedsiębiorcy i inni użytkownicy Głównego Miasta mogli zgłaszać swoje uwagi oraz oczekiwania. W procesie zebrano około 1,5 tys. opinii, w tym 1108 ankiet, wnioski przekazane pisemnie, a także głosy uczestników trzech spotkań tematycznych i dwóch spacerów badawczych.

Wyniki konsultacji pokazały wyraźne poparcie dla uregulowania kluczowych obszarów funkcjonowania Głównego Miasta. Za wprowadzeniem identyfikatorów dla meleksów opowiedziało się 94 proc. respondentów, zakaz nagabywania poparło 92 proc., a zasady dotyczące handlu ulicznego 89 proc. ankietowanych. Pozytywnie oceniono również potrzebę określenia reguł dotyczących ogródków gastronomicznych oraz poziomu głośności, m.in. występów artystycznych (po 82 proc. wskazań), a także wykorzystania przedproży i bram wodnych (78 proc.).

Różne perspektywy, wspólny cel

Konsultacje społeczne pokazały, że mieszkańcy i przedsiębiorcy zwracają uwagę na te same obszary funkcjonowania Głównego Miasta, choć patrzą na nie z różnych perspektyw. Mieszkańcy podkreślali przede wszystkim potrzebę zapewnienia spokojnych wieczorów i ciszy nocnej, utrzymania drożności bram, przedproży i ciągów komunikacyjnych, uporządkowania handlu ulicznego i reklam oraz poprawy bezpieczeństwa i estetyki przestrzeni, w tym stanu elewacji budynków.

Z kolei przedsiębiorcy wskazywali na potrzebę wprowadzenia równych zasad obowiązujących wszystkich użytkowników przestrzeni, niezależnie od własności gruntu, a także jasnych wytycznych, odpowiedniego czasu na dostosowanie się do nowych regulacji oraz przewidywalności związanych z nimi kosztów. Ważnym oczekiwaniem była również przejrzystość zasad ich egzekwowania. Projekt uchwały stanowi próbę przełożenia tych oczekiwań na spójne zasady, które będą wspierać harmonijne funkcjonowanie całego obszaru Głównego Miasta.

Budynki: elewacje i urządzenia

Historyczny charakter Głównego Miasta ma być lepiej chroniony także na poziomie detali architektonicznych. Dlatego przy wymianie przedproży, schodów, balustrad, rynien czy stolarki okiennej i drzwiowej stosowane mają być rozwiązania nawiązujące do historycznego wyglądu budynków. Ograniczone zostanie wykorzystywanie materiałów takich jak stal nierdzewna czy tworzywa sztuczne. W przestrzeni publicznej nie powinny być również widoczne klimatyzatory, anteny, panele fotowoltaiczne, maszty, przewody czy szafki instalacyjne.

Projekt określa także wytyczne dotyczące materiałów i kolorystyki ogrodzeń, porządkuje kwestie prowadzenia prac budowlanych, w tym składowania odpadów, oraz zakazuje montowania elementów dekoracyjnych bezpośrednio do nawierzchni ulic i elewacji budynków. Część proponowanych zapisów, dotyczących stolarki i ogrodzeń, została opracowana na wniosek Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Ulica: automaty, kioski i elementy małej architektury

Projekt uchwały przewiduje uporządkowanie elementów wyposażenia przestrzeni publicznej, które często są ustawiane bez związku z historycznym charakterem Głównego Miasta i przyczyniają się do poczucia wizualnego chaosu. W związku z tym proponowany jest zakaz lokalizowania wolnostojących urządzeń, takich jak bankomaty, wpłatomaty, automaty do gry, fotobudki czy urządzenia chłodnicze. Jednocześnie istniejące urządzenia posiadające ostateczne decyzje administracyjne będą mogły funkcjonować nadal. Obecnie na obszarze projektowanego Parku znajduje się 46 bankomatów.

Projekt zakłada także zakaz sytuowania kiosków, pawilonów handlowych, domków sprzedażowych, namiotów i kramów, które nie wpisują się w charakter przestrzeni historycznej. Doprecyzowane zostały również zasady dotyczące donic i zieleni, w tym zakaz stosowania sztucznej roślinności, widocznych osłon oraz ustawiania donic na balustradach przedproży i w przejściach bramnych.

Potrzeba wprowadzenia tych regulacji była wskazywana również podczas spacerów badawczych, których uczestnicy zwracali uwagę na okolice Targu Węglowego i budynku LOT-u jako miejsca, gdzie nagromadzenie różnorodnych elementów powoduje wrażenie przestrzennego nieładu.

Reklama i nagabywanie

Projekt uchwały przewiduje rozwiązania mające ograniczyć najbardziej uciążliwe formy reklamy i promocji w przestrzeni publicznej oraz poprawić komfort poruszania się po Głównym Mieście. Zakłada m.in. zakaz nagabywania przechodniów, rozdawania ulotek poza miejscem prowadzenia działalności oraz promowania usług i lokali poprzez osoby w kostiumach reklamowych.

Proponowane przepisy porządkują również kwestie nośników reklamowych, wykluczając m.in. reklamy wyświetlane z rzutników, figury reklamowe czy ekrany, a w przypadku ogródków gastronomicznych dopuszczając jeden witacz wejściowy. Dodatkowo zakazuje handlu żywymi zwierzętami, ich eksponowania i wykorzystywania do fotografii.

Potrzeba wprowadzenia takich regulacji była jednym z najczęściej wskazywanych w konsultacjach społecznych postulatów. Negatywnie działalność naganiaczy oceniło aż 92 proc. uczestników badań, co było najgorszym wynikiem spośród wszystkich analizowanych zagadnień.

Bramy, przedproża i handel

Bramy, podcienia i arkady mają przede wszystkim służyć pieszym, a nie działalności handlowej. Dlatego w tych miejscach nie będzie można prezentować ani sprzedawać towarów. Przedproża pozostaną dostępne jako naturalne przedłużenie działalności lokalu, natomiast możliwość ustawiania stoisk przed budynkiem zostanie ograniczona do wybranych rodzajów działalności, takich jak sprzedaż biżuterii, rękodzieła, pamiątek regionalnych czy owoców i warzyw. Projekt uchwały zakłada również zakaz sprzedaży obnośnej i obwoźnej oraz mocowania elementów stoisk do zabytkowych przedproży. To odpowiedź na wyniki konsultacji, w których 89 proc. uczestników poparło uregulowanie handlu ulicznego.

Artyści uliczni i dźwięk

Sztuka uliczna ma pozostać częścią tożsamości Głównego Miasta, jednak w ramach jasno określonych zasad. Występy będą mogły odbywać się między godz. 10.00 a 22.00, wyłącznie w miejscach wyznaczonych przez zarządcę terenu i z wyłączeniem czasu koncertów carillonowych. Dopuszczona zostanie działalność solowa lub w duecie. Występy nie będą mogły odbywać się w przejściach bramnych ani w pobliżu fontanny Neptuna, Dworu Artusa, Ratusza Głównego Miasta i Domu Uphagena. Dodatkowo zakazane będzie stosowanie nagłośnienia w działalności handlowej i usługowej, a także wykorzystywanie najbardziej donośnych instrumentów, takich jak instrumenty dęte blaszane, saksofon czy instrumenty perkusyjne.

Pojazdy wolnobieżne

Po raz pierwszy kompleksowo uregulowana ma zostać działalność pojazdów obsługujących ruch turystyczny (meleksów). Miasto planuje wprowadzenie systemu do 25 identyfikatorów przyznawanych corocznie w drodze konkursu. Przewozy będą mogły odbywać się wyłącznie na wyznaczonych trasach i przy posiadaniu ważnego identyfikatora. Wskazane zostaną również trzy miejsca postoju: przy ul. Bogusławskiego, na Targu Rybnym i przy ul. Kotwiczników. W celu ograniczenia hałasu zakazane będzie używanie zewnętrznych systemów nagłośnienia, natomiast przewidziano możliwość korzystania przez pasażerów ze słuchawek. Uchwała będzie określała także wspólne standardy estetyczne dotyczące wyglądu pojazdów.

Szczegółowe zasady konkursu na identyfikatory mają zostać określone w odrębnym zarządzeniu Prezydenta Miasta Gdańska.

Wydarzenia i jarmarki

Projekt uchwały zakłada utrzymanie wydarzeń kulturalnych i jarmarków na Głównym Mieście, przy jednoczesnym wprowadzeniu zasad określających ich lokalizację, skalę i organizację. Koncerty będą mogły odbywać się wyłącznie w wyznaczonych przestrzeniach: na Targu Węglowym, Długim Targu, Ołowiance oraz Targu Rybnym. Sceny, w tym mobilne, oraz nagłośnienie organizatora będą dopuszczone w strefach programowych i gastronomicznych, przy czym poza Ołowianką ich funkcjonowanie będzie ograniczone do godz. 22.00 od niedzieli do czwartku oraz do godz. 23.00 w piątki i soboty. Projekt reguluje również formę obiektów handlowych towarzyszących wydarzeniom.

Domki i stoiska będą musiały nawiązywać do lokalnych tradycji budowlanych, a udział konstrukcji kontenerowych zostanie ograniczony do 20 proc. powierzchni wydarzenia. Nie będzie także możliwe trwałe mocowanie elementów infrastruktury do nawierzchni ani zabytkowych budynków.

Światło i iluminacje

Większy nacisk ma zostać położony na spójność i estetykę oświetlenia w historycznym centrum miasta. W przestrzeni Głównego Miasta dopuszczone będzie światło białe naturalne, ciepłe lub żółte, które ma podkreślać architekturę i charakter zabytkowego otoczenia. Ograniczone zostanie natomiast stosowanie rozwiązań wprowadzających wizualny chaos, takich jak taśmy i listwy LED, neony, lasery, ekrany, wyświetlacze czy obrazy emitowane przez telewizory. Niedozwolone będzie również światło pulsujące, błyskowe, zmieniające kolory lub skierowane bezpośrednio na przechodniów.

Projekt określa także zasady dotyczące iluminacji świątecznych, które będą mogły funkcjonować od 15 listopada do 2 lutego i będą ograniczone do strefy wejścia do lokalu lub ogródka gastronomicznego. Wyjątek przewidziano dla transmisji wydarzeń sportowych prowadzonych w lokalach i ogródkach. Aby umożliwić przedsiębiorcom dostosowanie się do nowych wymogów, projekt zakłada 12-miesięczny okres przejściowy na zmianę istniejącego oświetlenia.

Ogródki gastronomiczne

Projekt uchwały porządkuje również zasady funkcjonowania ogródków gastronomicznych, dążąc do pogodzenia potrzeb mieszkańców i przedsiębiorców. Zgodnie z propozycją ogródki będą mogły działać do godz. 23.00 od niedzieli do czwartku oraz do godz. 1.00 w piątki i soboty. Ograniczenia te dotyczą wyłącznie ogródków, a nie działalności prowadzonej wewnątrz lokali.

Projekt określa także warunki lokalizacji ogródków oraz zakaz ich sytuowania w przejściach bramnych, namiotach czy w bezpośrednim sąsiedztwie Fontanny Neptuna. W zakresie wyposażenia i estetyki utrzymane zostaną rozwiązania znane z obowiązującego „Ogródkownika”.

Od kiedy będą obowiązywać nowe zasady?

Projekt uchwały przewiduje okresy przejściowe, dzięki którym będzie czas na dostosowanie się do nowych regulacji. Większość przepisów zacznie obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia uchwały. Dotyczy to m.in. zasad handlu poza budynkami, funkcjonowania ogródków gastronomicznych, reklam i witryn, nagabywania, działalności artystów ulicznych, organizacji wydarzeń oraz ruchu pojazdów wolnobieżnych. W tym terminie obowiązywać będą również wymagania dla nowych obiektów i urządzeń pojawiających się w przestrzeni publicznej.

Dla istniejącej zabudowy i wyposażenia przewidziano dłuższe terminy dostosowawcze. Na uporządkowanie oświetlenia lokali i witryn oraz niektórych elementów elewacji właściciele będą mieli 12 miesięcy, natomiast na dostosowanie urządzeń technicznych, takich jak klimatyzatory, anteny, panele fotowoltaiczne, maszty czy szafki instalacyjne, 24 miesiące. Część wymagań, dotyczących m.in. przedproży, schodów, balustrad, stolarki, rynien, rolet zewnętrznych i ogrodzeń, będzie stosowana przy okazji remontu lub wymiany tych elementów. Projekt zakłada również poszanowanie praw nabytych i nie narusza uprawnień wynikających z ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych przed wejściem uchwały w życie.

Skuteczniejsze egzekwowanie wspólnych zasad

Jednym z powodów przygotowania projektu jest potrzeba stworzenia skuteczniejszych narzędzi reagowania na nieprawidłowości. Uchwała o parku kulturowym będzie aktem prawa miejscowego. Naruszenie jej przepisów stanowi wykroczenie w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Nad przestrzeganiem zasad czuwać będą Straż Miejska i Policja. Będą one mogły stosować mandat karny, zabezpieczać przedmioty używane niezgodnie z przepisami lub nakazywać przywrócenie stanu zgodnego z uchwałą.

Park kulturowy to kolejny element szerszej polityki miasta

Park Kulturowy nie zasąpi istniejących regulacji. Nadal obowiązywać będą między innymi Uchwała Krajobrazowa Gdańska, zasady funkcjonowania ogródków gastronomicznych (Ogródkownik), przepisy dotyczące ochrony zabytków czy uchwały regulujące sprzedaż alkoholu i emisję hałasu w Śródmieściu. Park kulturowy stanowi dodatkowe narzędzie służące ochronie krajobrazu kulturowego i jakości przestrzeni publicznej.

Jednocześnie projekt nie reguluje kwestii takich jak parkowanie, najem krótkoterminowy, tworzenie nowych terenów zielonych czy organizacja pracy służb porządkowych. Są to zagadnienia pozostające poza zakresem ustawy o ochronie zabytków i objęte innymi narzędziami prawnymi.

Wspólna przyszłość Głównego Miasta

Wszystkie proponowane rozwiązania służą jednemu celowi: zachowaniu Głównego Miasta jako miejsca atrakcyjnego, autentycznego i żywego. Miejsca, które pozostaje domem dla mieszkańców, umożliwia rozwój przedsiębiorczości, przyciąga turystów i pozwala chronić wyjątkowe dziedzictwo historyczne Gdańska.

Projekt Parku Kulturowego Główne Miasto wprowadza wspólne zasady obowiązujące wszystkich użytkowników przestrzeni i tworzy ramy, które mają pomóc pogodzić różne funkcje historycznego centrum.

Więcej o Parku Kulturowym na: www.gdansk.pl/PKGM