Forum Kościuszkowskie. Kultura siłą demokracji - Referat Prasowy Urzędu Miejskiego w Gdańsku

O wolności, kulturze i przyszłości demokratycznej Białorusi – 2 czerwca 2026 roku debatowali w Europejskim Centrum Solidarności uczestnicy Forum Kościuszkowskiego. Wydarzenie zostało zorganizowane po raz drugi z potrzeby wsparcia dla środowisk białoruskich demokratów, których celem jest przywrócenie w ojczyźnie wolności i praw człowieka. Za rok planowana jest kolejna odsłona Forum Kościuszkowskiego.

Forum Kościuszkowskie – organizowane przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP oraz Europejskie Centrum Solidarności – pierwszy raz odbyło się rok temu. W tym roku przyświecało mu hasło: „ Kultura siłą demokracji”. Poświęcone było roli kultury jako narzędzia budowania wspólnoty, wzmacniania demokracji i przeciwstawiania się autorytaryzmowi. Patronem wydarzenia jest Tadeusz Kościuszko – wspólny bohater Polaków, Białorusinów, Litwinów i Ukraińców, symbol walki o wolność i prawa obywatelskie.

Kultura fundamentem demokracji

Wydarzenie zgromadziło białoruskich demokratów, którzy zostali zmuszeni do ucieczki z ojczyzny przed prześladowaniami, a także władze państwowe i samorządowe, przedstawicieli instytucji europejskich, społeczeństwa obywatelskiego, organizacji pozarządowych, ludzi kultury, artystów i ekspertów.

W uroczystym otwarciu udział wzięli: Swiatłana Cichanouska, przewodnicząca Zjednoczonego Gabinetu Przejściowego Białorusi (online), Artur Harazim, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych RP, Beata Rutkiewicz, wojewoda pomorska, Piotr Grzelak, pierwszy zastępca prezydent Gdańska, Magdalena Mistat, p.o. dyrektor ECS oraz Alina Koushyk, redaktor naczelna Belsat TV.

– Kultura nie jest uzupełnieniem polityki, lecz fundamentem, bez którego budowla demokratyczna nie może przetrwać. Bez tożsamości demokracja jest tylko pustą formą, którą łatwo wypełnić populizmem skrojonym na potrzeby autorytaryzmu – podkreślił w swoim wystąpieniu wiceminister spraw zagranicznych Artur Harazim.

Magdalena Mistat, witając uczestników, podkreśliła znaczenie solidarności z Białorusinami walczącymi o wolność i demokrację.

– Dziś spotykamy się w okolicznościach, w których coraz częściej siła i przemoc stawiane są ponad siłę argumentów. Dlatego tak ważne jest, abyśmy rozmawiali i dawali przestrzeń Białorusinom, walczącym o demokratyczny kraj – mówiła.  Przywołała również słowa Alesia Bialackiego: „Prawa człowieka są takie same dla wszystkich. Stając w ich obronie, walczymy o wspólną wolność”.

O odpowiedzialności samorządów za wspieranie wolności przypomniał zastępca prezydenta Gdańska Piotr Grzelak.

– W tym kluczowym dla historii Europy momencie mamy jako Gdańsk i jako Polska szczególną powinność – przypominania, że wolność nie jest dana raz na zawsze, a solidarność to nie puste deklaracje, lecz codzienna praktyka. Przyszłość Europy nie może być budowana na obojętności. Winna być oparta na wartościach praw człowieka, demokracji i praworządności. Gdańsk jest i będzie bezpieczną przystanią dla wszystkich tych, którzy bronią wolności – podkreślił.

Ludzie wolności

Zjednoczony Gabinet Przejściowy Białorusi uhonorował Krzyżem Dobrosąsiedztwa Lecha Wałęsę – lidera Solidarności i laureata Pokojowej Nagrody Nobla. Odznaczenie przyznawane jest za szczególny wkład w budowanie relacji Białorusi z innymi krajami oraz działania na rzecz demokratycznych przemian. Nagrodę w imieniu byłego prezydenta odebrał Bogdan Wałęsa, prezes Fundacji Instytut Lecha Wałęsy. Odznaczenie wręczył Paweł Łatuszka, zastępca przewodniczącej Zjednoczonego Gabinetu Przejściowego Białorusi.

Odznaką Solidarności i Praw Człowieka Europejskiego Centrum Solidarności – przyznawaną osobom szczególnie zaangażowanym w praktykowanie solidarności oraz obronę praw człowieka i wartości demokratycznych – został uhonorowany Aleś Bialacki, białoruski obrońca praw człowieka, twórca Centrum Praw Człowieka „Viasna”, były więzień polityczny i laureat Pokojowej Nagrody Nobla. Wyróżnienie wręczyli Magdalena Mistat oraz Piotr Adamowicz, poseł i przewodniczący Rady ECS.

Solidarność budowana przez kulturę

Podczas Forum Kościuszkowskiego rozmawiano o miejscu demokratycznej Białorusi w Europie oraz roli kultury w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego i międzynarodowej solidarności.

Dyskusje dotyczyły wsparcia europejskich instytucji dla kultury białoruskiej, działalności i sukcesów białoruskich twórców w Europie oraz badań nad współczesnymi kulturą i językiem białoruskim. Poruszono także kwestie zachowania tożsamości narodowej oraz obecności Białorusi w europejskiej przestrzeni publicznej.

Uczestnicy podkreślali, że kultura wzmacnia zaufanie społeczne i odporność na autorytaryzm, a dialog prowadzony poprzez kulturę pozostaje ważnym narzędziem wsparcia dla osób walczących o wolność i prawa człowieka. Wielokrotnie akcentowano znaczenie kultury białoruskiej dla różnorodności i bogactwa kultury europejskiej.

Artystyczny finał: CLAP & SLAP

Zwieńczeniem Forum Kościuszkowskiego był spektakl „Clap & Slap” litewskiej choreografki Agnietė Lisičkinaitė i białoruskiego performera Igora Shugaleeva. Przedstawienie, docenione na najważniejszych europejskich festiwalach, podejmuje temat relacji litewsko-białoruskich po rosyjskiej agresji na Ukrainę, stawiając pytania o granice wolności, odpowiedzialności i solidarności. Rozmowa z artystami, która po spektaklu zgromadziła niemałe grono publiczności, wzmocniła doświadczenie, jak destrukcyjna jest polityka reżimów, a jednocześnie różne doświadczenie sąsiedztwa Białorusi i Rosji dla Litwinów oraz nas, Polaków. 

Forum Kościuszkowskie potwierdziło, że kultura pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi budowania demokratycznej wspólnoty, wzajemnego zaufania i solidarności ponad granicami państw – podkreśliła Magdalena Mistat.