Między statutem a wolnością wyrażania siebie. Gdańska debata o prawach uczniowskich i szkolnym dress codzie - Referat Prasowy Urzędu Miejskiego w Gdańsku

Prawo do wyrażania siebie poprzez wygląd to dla wielu uczniów i uczennic ważny element dobrego funkcjonowania w szkole. Podczas konferencji „Szkolny dress code wczoraj i dziś”, która odbyła się w poniedziałek, 11 maja w Europejskim Centrum Solidarności, spotkali się młodzi ludzie, szkolni rzecznicy praw uczniowskich oraz eksperci i ekspertki, by wspólnie zastanowić się, jak w szkolnej rzeczywistości równoważyć wolność ekspresji z obowiązującymi zasadami. Dyskusja koncentrowała się na doświadczeniach uczniów i uczennic oraz na tym, jak tworzyć szkolne regulacje, które uwzględniają również głos młodzieży.

Konferencja zgromadziła młodzież, nauczycieli i rodziców, stawiając w centrum rozmowy pytanie o granice szkolnych zasad dotyczących stroju i wyglądu uczniów. Wydarzenie przygotowała gdańska rzeczniczka praw uczniowskich Katarzyna Gęba, we współpracy z siecią szkolnych rzeczników, Europejskim Centrum Solidarności i Zespołem Szkół Kreowania Wizerunku.

- Rozmowa o szkolnym dress codzie to w gruncie rzeczy dialog o prawach młodych ludzi. O tym, czy uczniowie i uczennice mają przestrzeń, żeby być sobą bez obawy przed oceną czy wykluczeniem tylko ze względu na wygląd. Szkoła powinna być miejscem, które nie zamyka, ale otwiera, także na różnorodność i indywidualność – mówiła Katarzyna Gęba, gdańska rzeczniczka praw uczniowskich. – Dress code w szkołach to także temat odpowiedzialności po obu stronach: dorosłych i młodzieży. Zasady nie mogą powstawać ponad głowami uczniów i uczennic, bo wtedy tracą sens. Jeśli mają działać, muszą wynikać z dialogu i wzajemnego szacunku. Tylko wtedy możemy mówić o szkole, która realnie wspiera, a nie ogranicza.

Strój jako komunikat

Pierwszy blok konferencji dotyczył społecznego znaczenia ubioru. Ekspertki wskazywały, że strój w przestrzeni publicznej pełni funkcję rozbudowanego komunikatu.

Istotnym elementem konferencji była także rozmowa o kwestiach prawnych w kontekście aktualnych przepisów oraz projektowanych zmian w systemie oświaty. Podkreślano przede wszystkim konieczność zadbania o wolność ekspresji ucznia, bezpieczeństwo, ale także i funkcję wychowawczą szkoły. Eksperci zwracali uwagę, że obecnie prawo dopuszcza ingerencję szkoły w wygląd ucznia przede wszystkim w sytuacjach związanych z bezpieczeństwem — m.in. w pracowniach czy na zajęciach wychowania fizycznego. W pozostałych przypadkach granice ingerencji są znacznie bardziej sporne i często prowadzą do konfliktów interpretacyjnych.

Dyskutowano również o projektowanych rozwiązaniach ustawowych, które mają wprowadzić prawa ucznia do kształtowania własnego stroju i wyglądu, przy jednoczesnym utrzymaniu ograniczeń związanych z bezpieczeństwem i normami społecznymi.

Moda, technologia i szkolny wizerunek

Druga część konferencji skupiła się na praktycznych aspektach wizerunku. W programie znalazły się wystąpienia specjalistów od mody, nowych technologii oraz bezpieczeństwa. Podkreślano, że współczesny „styl ucznia” nie jest wyłącznie kwestią estetyki, lecz również elementem tożsamości. Wskazywano na rosnący sztucznej inteligencji na kształtowanie trendów oraz indywidualnych wyborów estetycznych młodzieży.

W dyskusjach podkreślano, że wizerunek młodych ludzi jest dziś współtworzony nie tylko przez tradycyjne normy, ale również, na przykład, przez media społecznościowe. W części panelowej zestawiono wyniki wcześniej przeprowadzonej sondy wśród uczniów, nauczycieli i rodziców, pokazujące różnice w postrzeganiu „stosowności” szkolnego wyglądu.

Duże zainteresowanie wzbudziła prezentacja uczennic Zespołu Szkół Kreowania Wizerunku w Gdańsku, które zaprezentowały mini pokaz mody jako ilustrację współczesnych interpretacji szkolnego dress code’u.

Młodzież zabiera głos

Zwieńczeniem wydarzenia była debata młodzieżowa z udziałem przedstawicieli rad uczniowskich i organizacji młodzieżowych. Dyskusja koncentrowała się na praktycznych doświadczeniach uczniów w kontakcie ze szkolnymi regulaminami oraz na pytaniu, czy obecne zasady rzeczywiście odpowiadają realiom współczesnej szkoły. Młodzi uczestnicy wskazywali na potrzebę większego udziału uczniów w tworzeniu szkolnych zasad oraz na konieczność jasnego rozdzielenia kwestii bezpieczeństwa od ocen estetycznych.

Wnioski ze wszystkich dyskusji, a także całej konferencji, mają stanowić materiał do dalszych prac sieci szkolnych rzeczników praw uczniowskich w Gdańsku oraz inspirację do lokalnych debat w szkołach. Wspólnym mianownikiem wszystkich wystąpień była potrzeba bardziej precyzyjnego i spójnego podejścia do regulacji wyglądu uczniów — tak, aby równoważyć wolność jednostki, bezpieczeństwo oraz funkcję wychowawczą szkoły.

Partnerami wydarzenia byli: Europejskie Centrum Solidarności oraz Zespół Szkół Kreowania Wizerunku w Gdańsku. Współtwórcami wydarzenia byli również uczniowie CKZiU nr 1 w Gdańsku, a także młodzieżowe rady: Miasta Gdańska, Inkubatora STARTER oraz Forum Młodych ECS, które aktywnie uczestniczyły w panelach.