Gdańsk i Brema świętują 50 lat partnerstwa. Pół wieku współpracy, solidarności i europejskich wartości - Referat Prasowy Urzędu Miejskiego w Gdańsku

12 kwietnia 2026 roku Gdańsk i Brema obchodzą niezwykły jubileusz – 50 lat partnerstwa, które od pół wieku łączy oba miasta w duchu porozumienia, solidarności i wspólnej troski o europejskie wartości. To jedna z najstarszych i najbardziej znaczących współprac samorządowych w Polsce i Niemczech, a zarazem przykład, jak odwaga i wyobraźnia lokalnych liderów potrafią wyprzedzać wielką politykę i zmieniać bieg historii.

- Fakt, że zawarcie przed pięćdziesięcioma laty, między Bremą a Gdańskiem, porozumienia o współpracy i przyjaźni, było pierwszą taką umową w powojennej historii między miastem z Polski a miastem z zachodnich Niemiec dowodzi, o jak odległej przeszłości mowa. Przez ten czas do historii przeszedł reżim komunistyczny, upadł mur dzielący Europę, powiększyła się o nowych członków Unia Europejska i Pakt Północnoatlantycki. Harcerze i skauci z Gdańska i Bremy, którzy mieli na przełomie lat 70. i 80. po naście lat, dziś są już w srebrnym wieku - mówi Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska. - Wdzięczni jesteśmy Bremeńczykom za te pięćdziesiąt lat wiernej przyjaźni, instytucjonalnych i osobistych relacji. Dziękujemy za pomoc w trudnych latach stanu wojennego i po 1989 roku, gdy Brema wspierała Gdańsk w procesie odbudowy samorządności, a także wówczas, gdy w wyniku pożaru Hali Stoczni pomocy potrzebowało wielu poparzonych. Nasze partnerstwo jest żywe, pełne szacunku, odpowiada na potrzeby współczesności, a nadto pięknie dojrzało do wzajemności. Gdy podjęliśmy w Gdańsku temat równego traktowania, bardzo pomocne okazały się bremeńskie doświadczenia w tej materii. Kiedy Rosja napadła na Ukrainę i ruszyła fala uchodźców, to my mogliśmy służyć wcześniejszymi doświadczeniami. Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie. Czas już doświadczył nasze relacje, teraz najbardziej trzeba nam pokoju. I tego wzajemnie życzę Bremie i Gdańskowi, a także odwagi i wyobraźni, które wychodzą naprzeciw potrzebom ludzi, wyprzedzając wielką politykę i zmieniając bieg historii.

Partnerstwo Gdańska i Bremy narodziło się w 1976 roku, w epoce, gdy Europę wciąż dzieliła żelazna kurtyna. Z inicjatywy burmistrza Bremy, Hansa Koschnicka, zaproponowano współpracę z polskim miastem – gest odważny i nowatorski, motywowany przekonaniem, że to właśnie miasta mogą stać się pomostami ponad podziałami systemów politycznych. Dzięki wsparciu rządu federalnego jako partnera wskazano Gdańsk – miasto, które podobnie jak Brema szczyci się hanzeatycką tradycją, kulturą otwartości i bogatą historią kontaktów międzynarodowych.

12 kwietnia 1976 roku Hans Koschnick i Andrzej Kaznowski, ówczesny prezydent Gdańska podpisali Ramowe Porozumienie o Współpracy między Freie Hansestadt Bremen w Republice Federalnej Niemiec a Miastem Gdańsk w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Było to pierwsze partnerstwo zawarte między miastami z RFN a Polski w okresie powojennym, które wymagało zgody władz federalnych i centralnych władz PRL.

W tamtym czasie niewiele łączyło społeczeństwa Polski i Niemiec, a wzajemna nieufność była wciąż żywa. Mimo to oba miasta wykonały krok ku sobie, tworząc w realiach zimnej wojny pierwszą symboliczną szczelinę w żelaznej kurtynie i potwierdzając, że proces pojednania można budować oddolnie, poprzez współpracę ludzi i instytucji.

Lata 80. pokazały, jak trafna była wizja Koschnicka. Narodziny Solidarności otworzyły nowy etap relacji między miastami, uwalniając ich potencjał społeczny i obywatelski. To właśnie wtedy współpraca przestała być jedynie formalną deklaracją, a stała się żywą praktyką. Powstawały przyjaźnie, rozwijała się pomoc humanitarna, a organizacje społeczne Bremy wspierały mieszkańców Gdańska w trudnych latach stanu wojennego. Wspólnota doświadczeń i wartości stała się fundamentem, na którym budowano kolejne dekady partnerstwa.

Po 1989 roku relacje obu miast nabrały nowej dynamiki. Brema wspierała Gdańsk w procesie odbudowy samorządności, dzieląc się doświadczeniami administracyjnymi, a liczne porozumienia – dotyczące gospodarki, polityki społecznej, kultury, zdrowia, sportu czy współpracy portów – nadały partnerstwu formę trwałych, instytucjonalnych więzi.

- Podpisanie umowy 12 kwietnia 1976 roku odbyło się pod hasłem „Dialog zamiast zimnej wojny” i było pierwszym oficjalnym partnerstwem między miastem polskim a zachodnioniemieckim. Fakt, że rok jubileuszowy zbiega się z 35. rocznicą podpisania Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy między Polską a Niemcami, z jednej strony podkreśla znaczenie stosunków polsko-niemieckich na szczeblu samorządowym. Ponadto pokazuje również, jak właśnie partnerstwa miast budują mosty ponad granicami państwowymi i współtworzą wspólną Europę - mówi Andreas Bovenschulte, przewodniczący Senatu Wolnego Hanzeatyckiego Miasta Bremy - Ta więź między Bremą a Gdańskiem symbolizuje nie tylko bliskie relacje między Niemcami a Polską, ale odzwierciedla również wspólną historię, kulturę i różnorodną współpracę naszych dwóch miast: jako miasta hanzeatyckie Brema i Gdańsk mają długą tradycję, ponieważ wspólne tematy, takie jak handel i kultura morska, kształtują nas i łączą od wieków. Dzisiaj możemy więc spojrzeć wstecz na długą i owocną współpracę, którą wspólnie będziemy kontynuować w przyszłości! Szczególne podziękowania kieruję do wszystkich, którzy od dekad z wielkim zaangażowaniem działali i nadal działają na rzecz naszego partnerstwa: to właśnie oni stanowią fundament tego sukcesu!

Współpraca Gdańska i Bremy - setki realnych działań

- 50-letnia przyjaźń pomiędzy Gdańskiem a Bremą należy dziś do najdłużej trwających i najbardziej intensywnych partnerstw między miastami w Polsce i w Niemczech. Przez pół wieku konsekwentnie budowaliśmy więzi oparte na solidnych fundamentach w obszarach takich jak kultura, polityka społeczna, zdrowie, edukacja, gospodarka czy bezpieczeństwo publiczne. To właśnie ta wielowymiarowość sprawia, że nasze relacje  pozostają żywe i są rozwijane przez kolejne pokolenia Gdańszczan i Bremeńczyków. Szczególną rolę w tej współpracy odegrały liczne organizacje społeczne, które nadały jej praktyczny i ludzki wymiar - mówi Agnieszka Owczarczak, przewodnicząca Rady Miasta Gdańska. - Partnerstwo, jakie tworzymy od 1976 roku, stanowi przykład pojednania polsko-niemieckiego, opartego na dialogu, współpracy i wzajemnym szacunku. To dowód, że pamiętając o trudnej historii, możemy wspólnie tworzyć przyjazną przyszłość. Dziś, po 50 latach, mogę z przekonaniem powiedzieć, że partnerstwo Gdańska i Bremy jest trwałym wzorem międzynarodowej współpracy na poziomie lokalnym. To bardzo cenne, bo właśnie na tym poziomie tworzą się najmocniejsze więzi nie tylko instytucjonalne, ale przede wszystkim międzyludzkie. Dziękujemy, Bremo, za wspólną historię, zaufanie i zaangażowanie. Niech kolejne lata owocują w piękne przykłady naszej dobrej współpracy.

Współpraca Gdańska i Bremy przez ostatnie pięć dekad miała charakter niezwykle praktyczny i wielowymiarowy. Opierała się na trwałych relacjach między urzędami, instytucjami, organizacjami społecznymi, szkołami, środowiskami kultury, służbami ratunkowymi i grupami obywateli. W odróżnieniu od wielu międzynarodowych deklaracji partnerstwo Gdańsk–Brema od początku było oparte na konkretach: wspólnych przedsięwzięciach, wymianach, projektach społecznych, kulturalnych i edukacyjnych oraz na realnym wsparciu udzielanym w chwilach kryzysu.

Jednym z najważniejszych filarów współpracy był obszar polityki społecznej, zdrowia i pomocy humanitarnej. Już od początku lat 90. blisko współdziałały organizacje takie jak AWO Bremen, Caritas Gdańsk czy gdański Komitet Obywatelski. To dzięki tej współpracy utworzono m.in. Dom Seniora im. Jana Pawła II, rozwijała się wymiana personelu medycznego i socjalnego, a gdańskie domy pomocy otrzymywały wsparcie rzeczowe – od sprzętu medycznego po żywność i odzież. W sytuacjach dramatycznych, takich jak tragedia w hali Stoczni Gdańskiej, strona bremeńska zaoferowała szybkie i bezpośrednie wsparcie, zapewniając leczenie osób poparzonych w bremieńskich klinikach.

Silnym nurtem były również wymiany edukacyjne – od współpracy przedszkoli i szkół, po duże międzynarodowe projekty młodzieżowe. Przez lata odbywały się dziesiątki wizyt, warsztatów i obozów, w tym współpraca między harcerzami i skautami, projekty „Ratusz spotyka Ratusz”, czy liczne inicjatywy Polsko‑Niemieckiej Współpracy Młodzieży. Współpraca edukacyjna nie ograniczała się do młodzieży – obejmowała również szkolenia urzędników miejskich oraz wymiany doświadczeń administracyjnych, które po 1989 r. miały fundamentalne znaczenie dla odbudowy nowoczesnej samorządności w Gdańsku.

Nie mniej istotna była współpraca kulturalna. Miasta wspólnie organizowały wystawy, koncerty, festiwale i projekty artystyczne. Wielokrotnie prezentowano prace artystów z obu miast, a instytucje kultury tworzyły wspólne przedsięwzięcia. Ważne miejsce zajmowały także projekty muzyczne, w tym regularne warsztaty i koncerty młodych talentów, występy zespołów szantowych i orkiestr, a także udział Bremy w gdańskich festiwalach i Gdańska w wydarzeniach organizowanych w Bremie.

Na przestrzeni lat rozwinęła się też współpraca sportowa, obejmująca zarówno wymianę grup młodzieżowych, jak i wspólne turnieje oraz wizyty studyjne. Ciekawym elementem były również działania ratowników wodnych. Gdańscy i bremeńscy ratownicy spotykali się, szkolili i wymieniali doświadczenia, tworząc trwałą sieć kontaktów zawodowych.

Ważnym obszarem okazało się także bezpieczeństwo publiczne i współpraca służb. Podpisano porozumienia dotyczące wspólnego zapobiegania przestępczości, organizacji zabezpieczenia imprez masowych oraz wymiany doświadczeń policyjnych. Strony organizowały wizyty studyjne, dzieliły się dobrymi praktykami i rozwijały kontakty między funkcjonariuszami.

Partnerstwo Gdańska i Bremy od lat obejmuje również wymiar gospodarczy i portowy. Współpraca portów, wymiana ekspertów, kontakty między organizacjami gospodarczymi, a w ostatnich latach także wspólne projekty związane z branżami przyszłości – jak sektor kosmiczny, rozwijany przy udziale InvestGDA i Wirtschaftsförderung Bremen pokazują, że miasta potrafią budować partnerstwo również na poziomie strategicznym i nowoczesnym.

Znaczące miejsce zajmują także relacje społeczne i obywatelskie, realizowane poprzez współpracę grup kobiecych, organizacji migranckich, stowarzyszeń senioralnych, środowisk akademickich oraz przez liczne inicjatywy oddolne. Z biegiem lat relacje te stały się jednym z najcenniejszych zasobów partnerstwa – to one budują trwałość współpracy niezależnie od zmian politycznych i instytucjonalnych.

W ostatnich latach rozwija się także współpraca w obszarze ekologii, infrastruktury i zrównoważonego rozwoju. Kontakty między Gdańskimi Wodami a bremieńskim hanseWasser, współpraca z ogrodami działkowymi obu miast czy wspólne projekty dotyczące zarządzania kryzysowego i odporności infrastruktury świadczą o tym, że partnerstwo wchodzi w nowoczesny etap, odpowiadający na wyzwania XXI wieku.

Podsumowując, współpraca Gdańska i Bremy to nie jednorazowe gesty, ale setki realnych działań, które miały i mają bezpośredni wpływ na życie mieszkańców obu miast. To wspólne projekty, wzajemne wsparcie, wymiana doświadczeń i żywe relacje międzyludzkie, dzięki którym partnerstwo przetrwało pół wieku i pozostaje jednym z najbardziej dynamicznych w Europie.

W 2021 roku współpraca Gdańska i Bremy została uhonorowana Nagrodą Uniwersytetu Europejskiego Viadrina, przyznaną za wzorcowy charakter relacji polsko‑niemieckich budowanych na poziomie lokalnym. Jubileusz 50‑lecia jest okazją, by z dumą podkreślić, że oba miasta wniosły realny wkład w umacnianie demokracji, dialogu i międzyspołecznego porozumienia.

Świętowanie jubileuszu

Rok 2026 upływa pod znakiem obchodów, które potrwają od wiosny do jesieni i obejmą zarówno wydarzenia w Gdańsku, jak i w Bremie. W dniu rocznicy podpisania umowy partnerstwa zaplanowano uroczystą kampanię w przestrzeni cyfrowej celebrującą wspólną historię. W kolejnych tygodniach delegacje obu miast będą uczestniczyć w rozmowach i projektach edukacyjnych realizowanych m.in. w ramach jazzahead! w Bremie. W czerwcu odbędzie się uroczysta gala jubileuszowa w Ratuszu w Bremie, połączona z koncertem młodych muzyków z Polski i Niemiec. Następnie Gdańsk będzie gościł przewodniczącą Parlamentu Bremeńskiego Antje Grotheer podczas Ukraine Recovery Conference 2026, co dodatkowo podkreśli europejski wymiar współpracy.

Lato upłynie pod znakiem obecności Gdańska na Festival Maritim w Bremie, który w tym roku odbędzie się pod hasłem „Roku Polskiego”, a także planowanego udziału Bremy w Jarmarku św. Dominika. W sierpniu do Gdańska przyjedzie również delegacja hanseWasser, by uczestniczyć w wymianie doświadczeń dotyczących gospodarki wodnej i odporności infrastruktury. Jesienią Gdańsk, Brema i Odessa spotkają się w ramach wspólnego projektu trójstronnego, łączącego jubileusz Gdańska i Bremy z 30‑leciem partnerstwa z Odessą. Finałem obchodów będzie listopadowy Kongres Towarzystw Polsko‑Niemieckich w Gdańsku, a także współpraca gospodarcza podczas Space Tech Expo w Bremie.

Jubileusz 50‑lecia partnerstwa Gdańska i Bremy jest świętem dwóch miast, ale przede wszystkim świętem ludzi, którzy przez pół wieku tworzyli tę współpracę – samorządowców, społeczników, nauczycieli, artystów, przedsiębiorców i mieszkańców. To ich zaangażowanie sprawiło, że partnerstwo stało się czymś więcej niż relacją formalną. Dziś, w czasach nowych wyzwań dla Europy, stanowi ono inspirację i dowód, że miasta – pełne odwagi, wrażliwości i poczucia odpowiedzialności – mogą budować trwałe mosty ponad granicami.