Solidarni z Białorusią. Dzień Wolności - Referat Prasowy Urzędu Miejskiego w Gdańsku

Gdańsk po raz kolejny wyrazi solidarność z narodem białoruskim. W dniach 21 i 25 marca 2026 odbędą się wydarzenia upamiętniające Dzień Wolności – rocznicę proklamowania Białoruskiej Republiki Ludowej – łączące refleksję historyczną, kulturę oraz współczesny wymiar walki o prawa człowieka. Szczegółowy program dostępny jest na ecs.gda.pl.

Dzień Wolności, po białorusku Dzień Woli, świętowany jest 25 marca na wspomnienie wydarzeń z 1918 roku, gdy w Mińsku proklamowano Białoruską Republikę Ludową. Do symboliki biało-czerwono-białej flagi BRL oraz herbu Pogoni odwołują się dziś setki tysięcy przeciwników autorytarnych rządów Aleksandra Łukaszenki, samozwańczego prezydenta Białorusi.

Republika nie zdołała utrzymać kruchej państwowości, gdy szala wojny domowej zaczęła przechylać się na stronę bolszewików. Zajęła jednak znaczące miejsce w pamięci kulturowej Białorusinów, również tych mieszkających w Trójmieście.

Obchody rozpoczną się 21 marca (sobota) w godz. 14.00–15.30 uroczystością odsłonięcia Krzyża ku czci bojowników o wolną i niepodległą Białoruś na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku (ul. Dąbrowskiego 2). Wydarzenie ma wymiar symboliczny i wspólnotowy – stanowi wyraz pamięci o ofiarach walki o wolność oraz solidarności z tymi, którzy współcześnie sprzeciwiają się represjom.

Tego samego dnia o godz. 17.00 w Oblackim Centrum Edukacji i Kultury (ul. Elżbietańska 9/10) odbędzie się wieczór poetycko-muzyczny z udziałem wybitnych białoruskich twórców. Spotkanie stanie się okazją do refleksji nad pamięcią, stratą i odpowiedzialnością za przyszłość oraz do budowania dialogu międzykulturowego.

Kulminacja obchodów zaplanowana została na 25 marca (środa) w Europejskim Centrum Solidarności. W programie:

• 16.00–21.00 – „Pod białymi skrzydłami” | strefa społeczna (ogród zimowy, parter),
• 17.30–18.00 – „Żywie Białoruś” | zgromadzenie wspólnotowe (ogród zimowy, parter),
• 18.00–19.30 – debata „Czy można zabronić przeszłości?” (biblioteka, I piętro),
• 19.30–21.00 – koncert Volnego Choru (ogród zimowy, parter).

Szczególnym elementem obchodów będzie prezentacja „Obrazu wolności” autorstwa Alesia Puszkina – dzieła tworzonego przez lata jako artystyczny manifest sprzeciwu wobec przemocy i łamania praw człowieka. Obraz zostanie udostępniony publiczności wyłącznie 25 marca.

Wydarzenia organizowane są przez miasto Gdańsk, Samorząd Województwa Pomorskiego, Europejskie Centrum Solidarności oraz Białoruskie Towarzystwo Kulturalne „Chatka”. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest wolny.

Program wydarzeń

21 marca 2026 (sobota)

• 14.00–15.30 Odsłonięcie Krzyża ku czci bojowników o wolną i niepodległą Białoruś | uroczystość

/ Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku, ul. Dąbrowskiego 2

Odsłonięcie i poświęcenie Krzyża ku czci bojowników o wolną i niepodległą Białoruś ma charakter nie tylko memorialny, lecz także obywatelski – podkreśla jedność narodów, które walczyły i nadal walczą o wolność oraz demokrację.

Idea wzniesienia krzyża bohaterom walczącym o Białoruś narodziła się podczas obchodów
100-lecia proklamowania Białoruskiej Republiki Ludowej (25 marca 2018). Białoruskie Towarzystwo Kulturalne „Chatka” postanowiło uczcić pamięć tych, którzy walczyli o wolną i demokratyczną Białoruś. Wielu z nich do dziś nie ma grobu, zginęli na zesłaniu w Związku Sowieckim, zostali rozstrzelani w Kuropatach lub stracili życie w katowniach NKWD. Na fali protestów społecznych w 2020 roku pojawiły się nowe ofiary reżimu w Białorusi.

• 17.00 Białoruskim bohaterom narodowym | wieczór poetycko-muzyczny

/ Oblackie Centrum Edukacji i Kultury, ul. Elżbietańska 9/10

W wieczorze wezmą udział wybitni białoruscy autorzy: Walancina Aksak, Uładzimir Arłou, Andrej Chadanowicz, Nasta Kudasawa oraz polska multiflecistka Maja Miro.

Poprzez słowo i muzykę podjęta zostanie refleksja nad pamięcią, stratą oraz odpowiedzialnością za przyszłość. Wydarzenie stworzy przestrzeń dla polsko-białoruskiego dialogu kulturalnego oraz wyrażenia solidarności między narodami.

25 marca 2026 środa

• 16.00–21.00 Pod białymi skrzydłami | strefa społeczna / ECS, ogród zimowy (parter)

Przestrzeń dla niezależnych artystów, rzemieślników, wydawców oraz inicjatyw społecznych

• 17.30–18.00 Żywie Białoruś | zgromadzenie wspólnotowe / ECS, ogród zimowy (parter)

/ spotkanie w językach polskim i białoruskim, tłumaczone

Uroczyste obchody Dnia Woli – 108 rocznica ogłoszenia powstania Białoruskiej Republiki Ludowej.

Zgromadzenie rozpocznie się wykonaniem hymnu BRL przy słynnym „Obrazie wolności” białoruskiego artysty Alesia Puszkina. Ten artystyczny gest będzie wyrazem szacunku dla dziedzictwa BRL, a także dla twórców, którzy bronili narodowej godności i wolności, płacąc najwyższą cenę, cenę własnego życia.

Aleś Puszkin, używając farb i pędzli, wyrażał protest przeciwko niesprawiedliwości, przemocy i łamaniu praw człowieka głośniej niż wielu innych. Obraz wolności tworzył od 1989 roku i tylko jeden dzień w roku – 25 marca, w Dzień Woli. Malowidła nie zdołał ukończyć przed śmiercią, zmarł z powodu nieudzielenia mu na czas opieki medycznej w więzieniu. Praca tego słynnego malarza powróci do ojczyzny twórcy dopiero po przemianach demokratycznych, gdy Białoruś będzie wolna – takie było marzenie artysty. Tymczasem zdeponowana jest w ECS. Obraz jako dzieło całego życia Alesia Puszkina będzie prezentowany odwiedzającym ECS tylko przez jeden dzień.

Ważnym i symbolicznym gestem tego dnia stanie się uhonorowanie najstarszych oraz najbardziej zaangażowanych społecznie Białorusinek i Białorusinów, którzy od 1967 roku organizowali społeczność białoruską, podtrzymywali jej narodową świadomość i kulturę, wzbogacając tym samym różnorodność kulturową Gdańska.

mówcy

• Aleksandra Dulkiewicz | prezydent Gdańska
• Magdalena Mistat | p.o. dyrektor ECS
• prof. dr hab. Helena Głogowska | prezeska Białoruskiego Towarzystwa Kulturalnego „Chatka”
• Paweł Cieraszkowicz | doradca ds. nauki i edukacji Swiatłany Cichanouskiej, liderki białoruskiej opozycji

prowadzący

• Iwan Padrez | prezenter telewizyjny

 

• 18.00–19.30 Czy można zabronić przeszłości? | debata wokół książki / ECS, biblioteka (1 piętro)

/ spotkanie w językach polskim i białoruskim, tłumaczone

Czy można budować przyszłość, siłą zakazując przeszłości? Zapraszamy do rozmowy. Pretekstem będzie książka, która „zagraża interesom państwowym Republiki Białoruś”, została wpisana na listę zakazanej literatury.

Upadek Imperium Rosyjskiego w czasie I wojny światowej stworzył przestrzeń dla narodowych aspiracji ludów zamieszkujących jego obrzeża. W tym kontekście narodziła się idea niepodległej Białorusi oraz projekt państwowy, który przybrał formę Białoruskiej Republiki Ludowej (1918).

Książka „Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U źródeł białoruskiej państwowości” autorstwa prof. dr hab. Doroty Michaluk została wydana w 2010 roku w języku polskim, w 2015 roku ukazała się w białoruskim wydaniu.

Opisuje zarówno entuzjazm i idealizm twórców białoruskiej państwowości, jak i złożone realia polityczne epoki: brak międzynarodowego uznania, presję sąsiednich państw oraz głębokie podziały wewnątrz samego ruchu narodowego. Autorka analizuje program polityczny białoruskich działaczy, próby budowania instytucji państwowych, zabiegi dyplomatyczne oraz wysiłki zmierzające do zdobycia poparcia społecznego i międzynarodowego.

Publikacja pokazuje także dramatyczne losy idei niepodległej Białorusi – od narodzin państwowych aspiracji po ich załamanie w realiach rewolucji, wojen i rywalizacji politycznej w regionie. To opowieść o marzeniach o własnym państwie, o sporach ideowych i o historycznych wyborach, które zaważyły na losach białoruskiego ruchu narodowego w pierwszych dekadach XX wieku.

Marzenie o wolnej i demokratycznej Białorusi jest wciąż żywe. Czy można budować przyszłość, siłą zakazując przeszłości – o tym porozmawiamy z naszymi gośćmi.

Spotkanie odbędzie się w ramach cyklu ECS Historia.

uczestnicy

• Paweł Cieraszkowicz | doradca ds. nauki i edukacji Swiatłany Cichanouskiej, liderki białoruskiej opozycji
• Elżbieta Foltyniak | dyrektorka Gdańskiego Domu Literatury
• prof. dr hab. Helena Głogowska | prezeska Białoruskiego Towarzystwa Kulturalnego „Chatka”
• prof. dr hab. Dorota Michaluk | wykładowczyni w Instytucie Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
• Magdalena Charkin-Jaszcza | pełnomocniczka dyrektora ECS ds. międzynarodowych i protokołu

prowadzący

• Jarosław Iwaniuk | dziennikarz i publicysta, twórca największej Białoruskiej Biblioteki Internetowej Kamunikat.org

 

• 19.30–21.00 Volny Chor | koncert / ECS, ogród zimowy (parter)

Volny Chor to jeden z symboli białoruskiego protestu. Śpiewa już ponad pięć lat, mimo represji i nacisków. Zabrzmią pieśni, którymi pocieszali się i inspirowali dziadkowie i babcie, ojcowie, bracia, przyjaciele, mruczeli niezłomni więźniowie za kratami, śpiewali bohaterowie przed walką, jęczeli wygnańcy na obczyźnie. Świętujmy naszą nadzieję, zaśpiewajmy nasze wolne pieśni razem, aż do zwycięstwa! – zachęcają chórzyści.

Historia Volnego Choru sięga akcji organizowanych przez muzyków Białoruskiej Państwowej Filharmonii w sierpniu 2020 roku. Prawie od razu dołączyli do nich członkowie innych zespołów mińskich: dyrygenci, wokaliści, artyści chóru, instrumentaliści, kantorzy, bardowie, muzycy ludowi oraz zwykli ludzie, którzy chcieli śpiewać. Profesjonalistów i amatorów połączyło jedno: pragnienie powstrzymania przemocy i przywrócenia sprawiedliwości

Dziesiątki uczestników zespołu zostało zatrzymanych, odbywali kary więzienia od 10 do 30 dni lub płacili ogromne grzywny za akcje muzyczne, niektórzy wielokrotnie. Wobec części uczestników wszczynano sprawy karne, które groziły im wyrokami od 8 do 20 lat więzienia. Wielu śpiewaków Volnego Choru było zmuszonych opuścić Białoruś z powodu prześladowań i groźby aresztowania. Od końca czerwca 2021 roku chór kontynuuje swoją działalność w Polsce, organizuje liczne koncerty i tournée, podczas których opowiada o historycznej przeszłości, strasznej teraźniejszości i świetlanej przyszłości Wolnej Białorusi.

Przebywając na przymusowej emigracji, Volny Chor przekształcił się w większą organizację – Fundację Volny Chor, która skupiła wokół siebie wybitnych białoruskich działaczy kultury, aby nie tylko zachować białoruską kulturę poza krajem, ale także wspierać jej rozwój na terytorium Białorusi i rozpowszechnianie na całym świecie.

W tym celu Volny Chor kontynuuje działalność koncertową, nagrywa teledyski i albumy, włącza do repertuaru utwory napisane przez białoruskich twórców represjonowanych w różnych okresach historycznych, rozwija działalność edukacyjną, aby więcej Białorusinów poznawało historyczno-kulturowe dziedzictwo swojej Ojczyzny.

Pomimo wszystkich trudności, represji i nacisków, Volny Chor żyje i nadal śpiewa! Volny Chor stał się symbolem białoruskiego protestu, niesie białoruską pieśń niczym sztandar.

 

KONTAKT DLA MEDIÓW

Magdalena Charkin-Jaszcza
kierowniczka Zespół ds. Międzynarodowych
pełnomocniczka dyrektora ds. międzynarodowych i protokołu
tel.: 58 77 24 007, 503 072 644
e-mail: m.charkin@ecs.gda.pl